Demir, çocukların büyüme ve gelişme sürecinde önemli işlevler üstlenen minerallerin başında gelir. Vücudun oksijen taşımakla görevli hemoglobini üretebilmesi için yeterli demirin olmaması zamanla demir eksikliği ve demir eksikliği anemisine yani kansızlığa neden olabilir.
Çocuklarda görülen demir eksikliği her zaman bariz şikayetlere yol açmayabilir. Özellikle başlangıç aşamasında çocukta sadece huzursuz ruh hali, iştah kaybı, dikkat eksikliği gibi basit belirtiler görülür. Bu yüzden sadece belirtilere bakarak demir eksikliğine ilişkin tanı koymak mümkün değildir. Demir eksikliği tanısı koymak için doktor değerlendirmesine ve kan tetkiklerine ihtiyaç duyulur. Adana’da hastalarına hizmet veren Uzman Çocuk Doktoru Sena Kara Öncü çocuklarda demir eksikliğine dair bilinmesi gerekenleri anlattı.
Tercih ettiğiniz yapay zekâ aracında, yalnızca bu sayfadaki bilgilere dayalı kısa bir özet oluşturun.
Bu özet yapay zekâ tarafından üretilir, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kesin bilgi için hekiminize danışın.
Çocuklarda Demir Eksikliği Neden Olur?
Çocukluk çağında demir ihtiyacı çocuğun gösterdiği büyüme hızına bağlı olarak artış gösterir. Özellikle büyümenin hızlı seyrettiği ergenlik ve bebekli çağlarında yeterince demir alınamaması demir eksikliği riskini arttırır.
Beslenirken demir içeren gıdaların yeterince tüketilememesi en yaygın demir eksikliği nedenidir. Ancak tek neden bu değildir. Bazı çocuklarda demirin bağırsaklar tarafından yeterince emilememesi ya da kan kaybı gibi farklı etkenler de rol oynayabilir. Çölyak gibi emilim bozuklukları, ergenlik dönemindeki yoğun adet kanaması ya da burun kanamaları da demir eksikliğine yol açabilir.
Özellikle bebekler, ek gıdaya geçerken demir içeren besinleri yeterli miktarda tüketmelidirler.
Çocuklarda Demir Eksikliği Belirtileri Nelerdir?
Demir eksikliği belirtileri çocuğun yaşına ve demir eksikliğinin derecesine göre farklılık gösterir. En yaygın görülen demir eksikliği belirtileri ise şu şekildedir:
- Halsizlik
- Çabuk yorulma
- Cildin solgunlaşması
- İştah kaybı
- Çarpıntı
- Dikkat ve odaklanma güçlüğü
- Huzursuzluk ve davranış değişiklikleri
- Baş dönmesi
- Baş ağrısı
- Büyüme ve gelişimin beklenenden yavaş seyretmesi
Okul çağındaki çocuklar demir eksikliği yaşadığında dikkat dağınıklığı ve öğrenme güçlüğü gibi sorunlarla karşılaşabilirler. Fakat tüm bu belirtiler demir eksikliği tanısı koymak için yeterli değildir. Çünkü bu belirtiler demir eksikliğine özgü değildir.
Çocuğun Solgun Görünmesi Demir Eksikliği Belirtisi midir?
Cildin soluklaşması demir eksikliği anemisiyle ilişkilendirilebilecek belirtilerden biridir. Özellikle göz kapaklarının iç kısmı, tırnak yataklarındaki ve ağız içindeki renk değişiklikleri demir eksikliğinin bir işareti olabilir. Fakat çocuğun ten renginin açık olması ya da başka sağlık sorunları da bu belirtilere yol açabilir. Bu yüzden çocuğun nasıl göründüğü demir eksikliği tanısı için yeterli bir bilgi değildir.
Toprak veya Buz Yeme İsteği Demir Eksikliğini Gösterir mi?
Bazı çocuklar besin olmayan maddeleri yeme ya da yalama alışkanlığı geliştirebilir. Bu durum pika olarak adlandırılır. Bazı çocukların toprak, kağıt, buz veya benzeri maddeleri yeme isteğinin altında demir eksikliği yatıyor olabilir. Bu gibi davranışlarla karşılaşıldığında çocuk doktoruna başvurmak gerekir.
Çocuklarda Demir Eksikliği Nasıl Teşhis Edilir?
Demir eksikliği, sadece belirtilere bakarak anlaşılmaz. Tanı koymak için çocuğun tıbbi öyküsü, büyüme ve gelişme süreçleri, beslenme alışkanlıkları dikkate alınmalı ve gerektiğinde kan tetkikleri uygulanmalıdır.
Tam kan sayımı hemoglobin seviyesi ve kırmızı kan hücreleri hakkında veri sağlar. Demir depolarının incelenmesi için de ferritin testlerine başvurulabilir. Hangi testlerin uygulanacağına karar verirken çocuğun yaşı, gösterdiği belirtiler ve muayene bulguları dikkate alınır ve karar çocuk doktoru tarafından verilir.
Fakat unutmamak gerekir ki her kansızlık, demir eksikliği anlamına gelmez. Özellikle ülkemizde talasemi taşıyıcılığı gibi farklı kansızlık nedenleri demir eksikliği ile karıştırılabilmektedir. Demir eksikliği tedavisine rağmen düzelmeyen kansızlık durumlarında farklı sebeplerin incelenmesi gerekebilir.
Çocuklarda Demir Eksikliği Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi demir eksikliğinin altında yatan nedene ve çocuğun genel sağlık durumuna göre planlanır. Demir eksikliği tespit edildiğinde doktor tarafından uygun görülürse ağızdan demir preparatları uygulanabilir. Burada tedavinin amacı sadece hemoflobin seviyesini yükseltmek değildir. Bununla birlikte vücudun demir depolarını tekrardan doldurmaktır. Bu yüzden çocuk kendisini daha iyi hissetmeye başladığında bile ilacı doktorun önerdiği süre boyunca kullanmaya devam etmek gerekir. Tedavinin ne kadar süreceği, kullanılacak preparatın dozajı, çocuğun yaşı, kilosu ve laboratuvar tetkiklerinin sonuçlarına göre belirlenir.
Fakat doktor tavsiyesi olmadan çocuklara demir ilacı vermek doğru değildir. Gereğinden fazla demir alınması çocuk sağlığı için zararlı olabilir.
Demir Eksikliği Olan Çocuk Nasıl Beslenmeli?
Demir eksikliğini önleyebilmek için tedavi sürecinin desteklenmesi ve dengeli beslenme büyük önem taşır. Çocuğun yaşına ve gelişim sürecine uygun şekilde demir içeren besinler, beslenme rutinine eklenebilir.
Kırmızı et, yeşil yapraklı sebzeler, yumurta, kuru baklagiller demir bakımından zengin gıdalar arasında sayılabilir. Beslenme sadece tek bir besine dayandırılmamalı, çocuğun yaşına uygun dengeli bir beslenme rutini oluşturulmalıdır.
Hangi Durumlarda Çocuk Doktoruna Başvurulmalı?
Çocuğunuzda uzun süreler boyunca halsizlik, iştah kaybı, ciltte solgunluk, çabuk yorulma gibi belirtiler gözlüyorsanız çocuğunuzda demir eksikliği olduğundan şüphe edebilirsiniz. Bununla birlikte büyüme ve gelişme sorunları, dikkat eksikliği gibi durumlar da demir eksikliği ile ilişkilendirilebilir. Özellikle toprak, kağıt, buz gibi besin olmayan maddeleri yeme eğilimi demir eksikliği açısından değerlendirilmelidir. Bu gibi durumlarda çocuk doktoruna başvurmak gerekir.
Çocuklara demir eksikliği tedavisi uygulanmasına karşın tedaviye yanıt alınamıyorsa ya da çocukta belirgin şekilde kansızlık gözleniyorsa başka nedenlerin araştırılması gerekir.
Çocuklarda Demir Eksikliği
Sık Sorulan Sorular
Hayır, çocuğun cildinde solgunluk görülmesi her ne kadar bir demir eksikliği anemisi belirtisi olsa da bu belirti tanı koymak için tek başına yeterli değildir. Farklı sebeplerle de solgunluk görülebilir.
Evet, demir eksikliği yaşayan çocuklarda görülen belirtilerden biri de dikkat ve konsantrasyon bozukluklarıdır. Fakat dikkat sorunları pek çok farklı nedenden kaynaklanabilir. Bu yüzden kesin tanı ancak çocuk doktoru muayenesinin ardından konulabilir.
Çocukların toprak, kağıt ve buz gibi besin olmayan maddeleri yeme isteği Pika olarak adlandırılır. Bu durum çoğu zaman demir eksikliği ile ilişkili olabilir. Çocuklarda tekrar eder biçimde pika davranışı görülüyorsa mutlaka çocuk doktoruna başvurulması gerekir.
Demir eksikliği yaşayan çocuklar yumurta, kırmızı et, kuru baklagiller ve yeşil yapraklı sebzeler gibi demir bakımından zengin gıdalara beslenmelerinde yer verebilirler. Beslenme düzeni, çocuğun yaşına ve gereksinimlerine göre şekillendirilmelidir.
Kesinlikle hayır, demir eksikliği ile ilişkilendirilen belirtiler başka durumlardan da kaynaklanıyor olabilir. Bu yüzden kesin demir eksikliği tanısı konulmadan ilaç verilmemeli. İlaç kullanılması gereken durumlarda uygun doz çocuğun yaşına ve kilosuna göre doktor tarafından belirlenmelidir.
Hayır, demir eksikliği ve Akdeniz anemisi birbirinden farklı iki tıbbi durumdur. Talasemi taşıyıcılığı kimi zaman demir eksikliği anemisi ile karıştırılabilir. Bu yüzden kansızlığın nedeni tespit edilmeden demir tedavisi uygulanmamalıdır.
Uzun süre boyunca devam eden demir eksikliği çocukların fiziksel, bilişsel ve davranışsal gelişimine zarar verebilir. Bu nedenle şüphe arz eden belirtilerin çocuk doktoru tarafından incelenmesi gerekir.
