Çocuklar özellikle kreşe başladıkları dönemde sık sık burun akıntısı, boğaz ağrısı, yüksek ateş veya öksürük gibi şikayetler yaşayabilir. Özellikle iyileşirken kısa süre içerisinde yeni bir enfeksiyon meydana geliyorsa aileler çocuklarının bağışıklık sisteminin yeterince güçlü olmadığını düşünebilirler. Fakat çocukların sık sık rahatsızlanması her durumda bağışıklık sisteminde bir sorun olduğu anlamına gelmeyebilir. Özellikle bebeklik ve okul öncesi çağda çocuklar farklı mikroorganizmalarla daha sık karşılaşır. Kreş veya anaokulu gibi kalabalık ortamlarda enfeksiyonların bulaşması ve yayılması kolaylaşır. Fakat çocuğun sık sık hastalanması tek başına bağışıklık sisteminin olması gerekenden zayıf olduğu anlamına gelmez. Hastalığın şiddeti, çocuğun tedaviye verdiği yanıt, büyüme ve gelişim sürecinin normal seyrinde devam edip etmediği gibi kriterlerin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Adana’da hastalarına hizmet veren Uzman Çocuk Doktoru Sena Kara Öncü, çocukların sık sık hastalanması ve bağışıklık sistemi arasındaki ilişkiyi sizler için anlattı.
Tercih ettiğiniz yapay zekâ aracında, yalnızca bu sayfadaki bilgilere dayalı kısa bir özet oluşturun.
Bu özet yapay zekâ tarafından üretilir, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kesin bilgi için hekiminize danışın.
Çocuklar Neden Sık Hastalanır?
Çocukların sık sık hastalanmasının altında yatan birden fazla neden olabilir. Gelin bu nedenleri tek tek inceleyelim.
Bağışıklık sisteminin gelişim süreci
Çocuklarda bağışıklık sistemi doğumla birlikte çalışmaya başlar. Fakat erken yaşlarda henüz gelişim aşamasındadır. Çocuklar büyürken önceden karşılaşmadıkları bakterilerle ve virüslerle zaman içerisinde tanışmaya başlar. Bağışıklık sistemi de zamanla bu virüs ve bakterilere karşı nasıl yanıt geliştirmesi gerektiğini öğrenir. Bu yüzden özellikle okul öncesi çağda geçirilen her enfeksiyon bağışıklık sisteminin yeterince güçlü olmadığı anlamına gelmez.
Kreş ve okul ortamında enfeksiyonların kolay bulaşması
Kreş ve anaokuluna başlanan dönemde çocuklar gün içerisinde başka çocuklarla aynı ortamda bulunmaya başlarlar. Oyuncaklar ortak kullanılır, yakın temas halinde bulunur. El hijyeni alışkanlıkları da tüm çocuklarda eşit seviyede gelişmediği için bu gibi ortamlarda mikroorganizmaların yayılması kolaylaşır.
Çocuklar kreşe ilk başladıkları dönemde sık sık solunum yolu enfeksiyonlarına yakalanabilirler. Bazı çocuklar bir yıl içerisinde çok sayıda üst solunum yolu enfeksiyonu yaşayabilirler. Çocuğun yaşı, çevresel temas düzeyi, sağlık geçmişi gibi faktörler çocuğun hastalanma sıklığı üzerinde etkili olabilir.
Alerjik hastalıklar
Her burun akıntısı, hapşırma ya da öksürük, viral ya da bakteriyel bir enfeksiyondan kaynaklanmaz. Alerjik astım veya alerjik nezle gibi hastalıklar da üst solunum yolu enfeksiyonları ile benzer belirtiler gösterebilir.
Örnek vermek gerekirse sürekli burun akıntısı yaşayan, geceleri şiddetli şekilde öksüren ya da enfeksiyondan sonra uzun süre öksürmeye devam eden çocuklar, alerjik hastalık şüphesiyle incelenmelidir. Alerji tespit edilemezse aileler çocuklarının sık sık enfeksiyon geçirdiğini düşünebilirler.
Diğer sağlık sorunları
Bazı çocuklarda kronik hastalıklar, solunum yoluna dair bazı sorunlar veya geniz eti büyümesi gibi durumlar tekrar eden şikayetlere neden olabilir. Nadiren bazı çocuklarda bağışıklık sistemini etkileyen rahatsızlıklar yaşanabilir. Bu yüzden sık sık rahatsızlanan her çocuğun bağışıklık sisteminin zayıf olduğunu düşünmek yerine, belirtiler ve genel sağlık durumu bütüncül şekilde değerlendirilmelidir.
Çocuğun Bağışıklık Sisteminin Zayıf Olduğu Nasıl Anlaşılır?
Çocuklarda bağışıklık sisteminin zayıf olduğunu anlamak için sadece çocuğun hastalanma sıklığına bakmak doğru değildir. Enfeksiyonların türü, şiddeti, çocuğun tedaviye verdiği yanıt veya hastalığın süresi gibi kriterler de dikkate alınmalıdır. Eğer şu belirtilerle karşılaşıyorsanız çocuğunuzun bağışıklık sisteminin doktor tarafından değerlendirilmesi gerekebilir:
- Sık sık tekrar eden ve ağır şekilde ilerleyen enfeksiyonların görülmesi
- Zatürre, orta kulak enfeksiyonları ve sinüzit gibi rahatsızlıkların sıkça tekrarlanması
- Uygun tedavi yöntemlerine rağmen enfeksiyonların beklenenden daha uzun sürmesi
- Damar yolu ile antibiyotik tedavisi uygulanması gerekiyorsa
- Çocuğun hastanede yatmasını gerektiren enfeksiyonlar yaşanıyorsa
- Derin doku apseleri yaşanıyor ve tekrarlıyorsa
- Uzun süreli ishal yaşanıyor ve çocuk kilo alamıyorsa
- Büyüme ve gelişme süreci yaşıtlarına kıyasla daha geride kalıyorsa
- Ağızda veya ciltte sürekli tekrar eden mantar enfeksiyonları
- Ve ailede bağışıklık sistemi hastalığının bulunması
Bu buluğlardan herhangi biriyle karşılaştığınızda bile kesin olarak çocuğunuzun bağışıklık sisteminizde bir sorun olduğunu düşünmek doğru olmaz. Ancak birden fazla bulgu söz konusu ise ve enfeksiyonlar beklenenden ağır şekilde ilerliyorsa çocuk doktoruna başvurmanız gerekir.
Sık Hastalanan Çocuğa Hangi Testler Yapılır?
Sık sık hastalanan bir çocuk tıbbi olarak değerlendirilirken öncelikle çocuk doktoru, çocuğun ayrıntılı tıbbi öyküsünü dinler ve sonrasında fiziksel bir muayene gerçekleştirir. Çocuk doktoru, enfeksiyonların ne sıklıkta yaşandığını, vücudun hangi bölgelerini etkilediğini, uygulanan tedavi yöntemlerini, çocuğun aşı durumunu, büyüme ve gelişme sürecini inceler. Ailede benzer öyküler olup olmadığını sorgular.
Gerekli hallerde tam kan sayımı ve benzeri kan tetkiklerine başvurabilir. Elde edilen bulgular ışığında farklı tetkikler uygulayabilir.
Sık sık hastalanan her çocuk için aynı testler uygulanmaz. Tetkiklerin türü ve kapsamı çocuğun gösterdiği klinik bulgulara göre şekillenir.
Bağışıklık sistemine dair bir hastalıktan şüphelendiğinizde ilk olarak çocuk doktoruna başvurmak gerekir. Çocuk doktoru gerekli görürse, çocuk immünolojisi veya alerji hastalıkları uzmanı gibi branşlara sevk edebilir. Bu sayede çocuk gereksiz tetkiklerden sakınılmış olur.
Çocukların Daha Sağlıklı Olmasına Nasıl Destek Olunabilir?
Bağışıklık sisteminin doğru şekilde çalışabilmesini sağlamak için tek bir besin veya takviye kullanmak yeterli olmaz. Çocuğun genel sağlık durumunu destekleyebilmek için çocuğun yaşına uygun şekilde sürdürülebilir bazı alışkanlıklar edindirmek gerekir. Bunları sıralamamız gerekirse:
- Dengeli, çeşitli ve sağlıklı bir beslenme alışkanlığı edindirmek
- Yeterince ve kaliteli uyku uyumasını sağlamak
- El hijyeni alışkanlıkları kazandırılmalı
- Aşı takvimi uygulanmalı ve aşı takibinin yapılması
- Sigara dumanına maruz kalması engellenmeli
- Düzenli fiziksel aktiviteler desteklenmeli
- Çocuğun temiz hava alması sağlanmalı
Buna karşın çocuklara doktor tavsiyesi olmaksızın bağışıklık güçlendirici vitaminler, ürünler, takviyeler verilmemelidir. Bu takviyelerin bağışıklık yetmezliğini tedavi etmediği unutulmamalıdır. Aksine bazı durumlarda çocuk için zararlı olabilir. Antibiyotikler ise sadece hekim tarafından gerekli hallerde kullanılmalıdır.
Sık Hastalanan Çocuk Ne Zaman Doktora Götürülmelidir?
Çocuğunuzun sık sık hastalanıyor, enfeksiyonlar uzun süre ve şiddetli şekilde seyrediyorsa çocuk doktoruna başvurmanızda yarar vardır. Özellikle çocuk yeterli miktarda kilo alamıyorsa, tekrarlayan zatürre, kronikleşen ishal, derin apseler görülüyorsa ve uygulanan tedavilere yeterli yanıt alınamıyorsa çocuğun kapsamlı şekilde değerlendirilmesi gerekir.
Çocuk nefes almakta güçlük çekiyor, bilinç değişiklikleri yaşanıyor, dudaklarda morarma ve dehidrasyon belirtileri gözleniyorsa acil tıbbi müdahale gerekebilir.
Burada esas olan çocuğun kaç defa hastalandığından ziyade hastalığın seyri, çocuğun günlük yaşantısına ne derece etki ettiği ve büyüme-gelişme sürecinin nasıl seyrettiğinin birlikte değerlendirilmesidir.
Çocuklarda Bağışıklık Sistemi
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuklarda hastalıkların ne sıklıkta görüleceği kreşe veya okula gidip gitmemelerine, yaşlarına, çevresel temas düzeyine göre farklılık gösterir. Okul öncesi dönemde yıl içerisinde birkaç defa solunum yolu enfeksiyonu görülmesi normal karşılanır. Kalabalık ortamlarda bulunan çocukların daha fazla sayıda enfeksiyon yaşaması söz konusu olabilir. Bu yüzden bağışıklık düzeyinin sadece hastalanma sıklığı ile ilişkilendirilmesi doğru olmaz.
Hayır, çocuğun sürekli nezle olması her zaman bağışıklık sisteminin zayıf olduğunu göstermez. Ancak belirtilerin uzun ve şiddetli seyretmesi halinde çocuk doktoruna başvurmakta yarar vardır.
Bağışıklık sistemi çocukluk döneminde ve ergenlik süresince gelişmeye devam eder. Çocuk mikroorganizmalarla karşılaştıkça, aşılandıkça ve bağışıklık belleği güçlendikçe bu süreç devam eder. Bağışıklık düzeyini tek bir yaşa indirgeyerek değerlendirmek doğru olmaz.
Her çocuğa rutin şekilde vitamin takviyesi verilmez. Vitamin eksikliğinden şüpheleniliyorsa hekim tarafından değerlendirilmelidir. Doktor tavsiyesi olmadan kesinlikle vitamin takviyesi verilmemelidir.
Öncelikle çocuk doktoruna başvurulur. Muayenelerden ve tetkiklerden sonra bağışıklık sistemine dair bir şüphe duyuluyorsa çocuk immünolojisi veya alerji hastalıkları uzmanına sevk edilebilir.
Enfeksiyonların ağır şekilde seyretmesi ve sık sık tekrar etmesi bir belirti olarak kabul edilebilir. Uygulanan tedaviye yeterince yanıt alınamıyorsa ve çocuğun hastanede yatmasını gerektiren enfeksiyonlar yaşanıyorsa çocuklarda bağışıklık yetmezliğinden şüphelenilebilir. Bununla birlikte derin apseler, kronik ishal ve büyüme geriliği de bağışıklık yetmezliğine işaret ediyor olabilir. Bu belirtilerle karşılaştığınızda çocuk doktoruna başvurmanızda yarar vardır.
