Çocuklarda Öfke Nöbetleri Nasıl Yönetilmeli?

Çocuklar istedikleri bir oyuncağı alamadıklarında veya herhangi bir istekleri karşılanmadığında ağlamaya, bağırmaya ya da kendini yere atmaya başlayabilir. Çocuklarda görülebilen bu öfke nöbetleri özellikle erken çocukluk çağında ailelerin en büyük sıkıntıları arasındadır. Bu öfke krizleri hem çocuk hem de aile için oldukça zorlayıcı olabilmektedir. Fakat unutmamak gerekir ki her öfke nöbeti çocukta bir davranış bozukluğu anlamına gelmez. Özellikle küçük çocuklar yoğun duygularını tanımayı, kontrol altına almayı ve ifade etmeyi henüz öğrenememiş olabilirler. Çocuklardaki öfke nöbetleri kimi zaman yorgunluktan, kimi zaman açlıktan, kimi zaman hayal kırıklığından ya da anlaşılamamaktan kaynaklanabilir. Ailelerin esas yapması gereken öfkeyi tümüyle ortadan kaldırmaya çalışmak değil çocuğun bu duyguyla güvenli şekilde başa çıkmayı öğrenmesini sağlamaktır. Adana’da hastalarına hizmet veren Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Doktor Sena Kara Öncü, çocuklarda öfke nöbetlerinin nedenlerini ve kriz anında nasıl davranılması gerektiğini anlattı.

Çocuklarda Öfke Nöbetleri Neden Olur?

Öfke çocuklarda da tıpkı yetişkinlerde olduğu gibi son derece doğal bir duygudur. Fakat çocukların yaşlarına göre kendilerini ifade etme ve dürtülerini kontrol etme yetenekleri henüz tam olarak gelişmemiştir. Bu yüzden çocuğun hissettiği yoğun duygular kimi zaman ağlama krizlerine, bağırmalara, eşyalara zarar verme ve kendini yere atma gibi davranışlara neden olabilir.

Özellikle çocuğun bağımsız hareket etme isteğinin arttığı bir ve üç yaş arası dönemde bu gibi durumlarla karşılaşılabilir. Çünkü bu dönemde çocuğun yapabildikleri ve yapmak istedikleri her daim örtüşmez. Çocuk isteklerini anlatamadığında veya kendisine karşı bir sınırla karşılaştığında hayal kırıklığı yaşayarak öfkeye kapılabilir. Çocuklarda öfke nöbetlerinin tetiklenmesine neden olan başlıca durumları sıralamamız gerekirse:

Açlık ve yorgunluk – Çocuklar uyku gereksinimini karşılayamadığında ya da öğünleri geciktiğinde duygularını kontrol etmekte zorlanabilirler.

İsteklerin karşılanmaması – Oyuncağını alamadıklarında, istedikleri etkinliğe devam edemediklerinde ya da bir yasakla karşılaştıklarında aşırı öfkelenebilirler.

Kendini ifade edememek – Özellikle daha küçük yaşlarda çocuklar kendilerini ifade edemediklerinde ve anlaşılmadıklarında öfke ile kendilerini anlatmaya çalışabilirler.

Rutin değişikliği – Çocuklar tanımadıkları ve kendilerini güvende hissetmedikleri durumlarda öfkelenebilirler.

Aşırı uyarılma – Çocuklar kalabalıkta, ya da gürültülü ortamlarda huzursuzluk yaşayabilirler.

Duygusal stres – Aile içerisinde yaşanan gerginlikler, okulda yaşanan problemler veya arkadaşları ile yaşadıkları sorunlar çocuklarda kaygıya ve öfkeye neden olabilir.

Öfke nöbetlerinin altında yatan nedeni anlamak, çocuğa nasıl yaklaşmak gerektiği konusunda ipucu verebilir.

Öfke Nöbeti Geçiren Çocuğa Nasıl Davranılmalı?

Öfke nöbeti esnasında çocuk yoğun duygular hissettiği için açıklamalarınızı dinlemeyebilir ve mantıklı çözümleri reddedebilir. Bu yüzden kriz sırasında uzun konuşmalar veya çocuğu ikna etme çabası yerine çocuğun sakinleşmesini sağlamakta yarar vardır. Bu gibi durumlarda yapılması gerekenleri sıralamamız gerekirse:

Sakin kalmaya çalışın

Çocuk bağırdığında ona bağırarak karşılık vermek, tartışmayı büyütmek ya da çocuğu tehdit etmek yerine mümkün olduğunca sakin bir ses tonu kullanmanızda yarar vardır. Çocuk bu şekilde duygularını kontrol etmeyi öğrenebilir. Sizin sakin kalmanız çocuğun her isteğini kabul etmeniz anlamına gelmez. Burada yapılması gereken hem sınırları korumak hem de durumu daha da hararetlendirmekten kaçınmaktır.

Çocuğun duygusunu kabul edin

Çocuğunuza bu öfkenin yanlış olduğunu söylemenin kriz anında bir anlamı olmayabilir. Bunun yerine çocuğun yaşadığı duyguyu fark edip anladığınızı hissettirmelisiniz.

Güvenli bir ortam oluşturun

Bu gibi kriz anlarında çocuğun kendisine ve çevresindekilere zarar vermemesi için güvenli bir alan oluşturun. Etraftaki zararlı eşyaları uzaklaştırın ya da kardeşini güvenli bir alana alın. Çocuğu korkutmak ya da sarsmak doğru olmaz. Bunun yerine kısa ve anlaşılabilir sınırlar çizmeyi deneyebilirsiniz.

Kriz anında uzun açıklamalar yapmayın

Bu gibi öfke nöbetlerinde çocuğa uzun uzun yanlış davrandığını anlatmak etkili olmaz. İlk olarak yoğun duyguların boşaltılmasına fırsat tanıyın. Sakinleştikten sonra onunla konuşabileceğinizi söyleyin.

Öfke nöbetini sonlandırmak için her isteği kabul etmeyin

Çocuk istekleri reddedildiği için öfke krizi yaşıyorsa sadece bunu durdurmak için isteğini yerine getirmekten kaçının. Aksi halde çocuk isteğini elde etmek için tekrar tekrar aynı davranışta bulunabilir.

Bu yüzden koyduğunuz sınırları sakin ve tutarlı şekilde korumaya gayret edin.

Çocuklarda Öfke Nöbetlerini Önlemek İçin Neler Yapılabilir?

Unutmamak gerekir ki her öfke krizini önlemek mümkün değildir. Fakat bazı önlemler alarak öfke nöbetlerinin sıklığını ya da şiddetini azaltabilirsiniz.

Düzenli uyku ve beslenme rutini oluşturun. Unutmayın ki açlık, yorgunluk ve düzensiz öğünler çocuklar için zorlayıcı olabilir.

Geçiş anları için çocuğu öncesinde hazırlayın. Örneğin parktan ayrılacağınızda, televizyonu kapatacağınızda önceden haber verin. Beş dakika sonra oyunu bitireceğinizi söyleyin ve çocuğun kendisini buna hazırlamasına imkan tanıyın.

Çocuğun yaşına uygun seçenekler sunmayı deneyebilirsiniz. Bir isteği reddetmek yerine ona tercih edebileceği seçenekler sunmayı deneyin.

Çocuğun duygularını adlandırmasına yardımcı olun. Çocuk sakinken ona üzüntü, korku ve kızgınlık gibi duygular hakkında konuşun.

Çocuğunuz isteklerini ağlamadan ve bağırmadan ifade ettiğinde bu çabasını takdir edin. Bu sayede isteklere ulaşmanın tek yolunun bağırıp ağlamak olmadığını anlamasını sağlayın.

Çocuklarda Öfke Nöbetleri Ne Zaman Normal Değildir? Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Öfke nöbetleri küçük çocuklarda gelişim sürecinin bir parçası olarak değerlendirilebilir. Ancak bu nöbetlerin şiddeti, sıklığı, süresi, çocuğun yaşı ve çocuğun günlük yaşantısına ne derece etki ettiği de önemlidir.

Şu durumlarda çocuğun, çocuk doktoru tarafından değerlendirilmesinde yarar vardır:

• Öfke nöbetleri çok sık yaşanıyor ve giderek şiddet düzeyi artıyorsa
• Çocuk kendisine, çevresindekilere zarar verme eğilimi gösteriyorsa
• Bu öfke krizleri arkadaşlık ilişkilerini, okul yaşantısını ve aile hayatını belirgin şekilde etkiliyorsa
• Çocuğu sakinleştirmek giderek daha zor hale geliyorsa
• Öfke ile birlikte uyku problemleri, davranış bozuklukları, kaygı ve gelişimsel problemler de görülüyorsa
• Daha büyük yaşlarda yoğun ve tekrarlayan öfke nöbetleri gerekiyorsa çocuk doktoruna başvurmak gerekir.

Bu belirtiler illa ki bir hastalığın varlığı anlamına gelmez. Çocuk doktoru gerekli gördüğünde çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanına sevk edebilir. Burada amaç öfkenin altında yatan sebeplerin anlaşılması ve çocuğa doğru şekilde destek olmaktır.